Ο καθένας ανάγει τα πρώτα ακούσματα στην παιδική ηλικία, τη νεότητα, τη φοιτητική περίοδο. Νομίζω ότι ήταν στο σεμινάριο μιας αξιόλογης καθηγήτριας (ταπεινής και χαμηλών τόνων- από τις δύο παρουσίες που με συγκίνησαν στο Καποδιστριακό, αυτής και του Παναγιώτη Φαναρά) και ποιήτριας, της Μαίρης Γιόση, όταν για πρώτη φορά άκουσα το όνομα Ράμφος. Μας συνέστησε να διαβάσουμε το Μίμησις εναντίον μορφής ως βοηθητικό εργαλείο στην προσπάθεια να κατανοήσουμε την Ποιητική του Αριστοτέλη.
Από τότε το όνομα Ράμφος ερχόταν και επανερχόταν. Το συνάντησα κάποια στιγμή, όταν βολόδερνα από κινηματογραφική αίθουσα σε συζητήσεις και σεμινάρια. Στο πλακιώτικο Ίδρυμα Γουλανδρή- Χορν ο Ράμφος σαν κάτι να λεγε για τον Πλάτωνα και το Φαίδρο του και εγώ σαν κάτι προσπαθούσα να καταλάβω. Πρέπει να ήταν η ίδια περίπου εποχή με την αποφοίτησή μου από το χαμηλής ποιότητας και εθνικοκεντρικής σύλληψης του 19ου αιώνα Τμήμα Φιλολογίας του Καποδιστριακού, όταν διάβαζα με αγωνία κάθε Κυριακή στις Νέες Εποχές τα κείμενα των Μπακουνάκη και Πρεντέρη για τους σύγχρονους διανοούμενους της Ελλάδας (εκδόθηκε μάλιστα αυτή η συλλογή των άρθρων). Εκεί λοιπόν ο Μπακουνάκης έγραφε ότι ο Ράμφος αρνιόταν να φωτογραφηθεί. Αργότερα εξεπλάγην, απόρησα και προσπάθησα να καταλάβω τη στάση του, όταν στο Ιλαρόν Φως κατέληγε σε μια απαξίωση της σχέσης Έλληνα- κινηματογράφου. Η στάση του άλλαξε πολύ, όπως και η δική μου.
Αν είναι κάτι μέσα στην κρίση για το οποίο νιώθω ευτυχής, είναι ότι η αφήγηση του Ράμφου με βοηθά να κατανοήσω την ελληνική ταυτότητα, τις παλινωδίες της και το ιστορικό αδιέξοδο που βιώνει, ενώ η ιστορία του Παπαρηγόπουλου δεν μου λέει κάτι, είναι κενό γράμμα.1 Αν, εν ολίγοις, το ζήτημα για τον Ράμφο είναι η ανάδυση της ατομικότητας, τότε αυτό που έχουμε ως πρότυπο είναι το αγγλοσαξονικό μοντέλο της ατομικότητας με το οποίο λίγη συγγένεια έχω: επιθετικό, έξυπνο, αλλά εξυπνακίστικο, εξορθολογισμένο ως τα μπούνια και συχνά πυκνά χωρίς μεταφυσική διάσταση. 2
Δεν ξέρω (δεν έχω ψάξει-δεν είναι των άμεσων ενδιαφερόντων μου) τι θα έλεγε ο Ράμφος στον Λορεντζάτο αν βρίσκονταν σε μια φανταστική συζήτηση: ποιο μοντέλο ταιριάζει καλύτερα στην ψυχοσύνθεση του Έλληνα: η μονήρη και ταπεινή στάση ως τα όρια της εκμηδένισης, που έλεγα στην προηγούμενη ανάρηση, και της οποίας για μένα πρότυπο του διανοούμενου είναι ο Λορεντζάτος, ή η εμπλεκόμενη και ενεργητική, στην οποία φαίνεται να έχει υιοθετήσει ο Ράμφος στις αρχές του 21ου αιώνα; Και τα δύο παραδείγματα (με την έννοια του Κuhn) έχουν πολλές παραλλαγές με πιο γνωστές τις δεύτερες: Ελύτης ή Θεοδωράκης, Αρκάς ή Λαζόπουλος, Αλεξάνδρα Στεφανοπούλου ή Πρεντέρης κοκ και για να πάω στο χώρο της ελληνικής κριτικής κινηματογράφου Μπλάθρας ή Δανίκας.
Αυτό το δίλημμα δεν μου δίνει επαρκείς απαντήσεις για την κρίση, τη σκοπιμότητα της ύπαρξης αυτού του ιστολογίου και τη θέση του ατόμου στη θύελλα που έρχεται ή καλύτερα για το από πού θα κρατηθεί το άτομο, όταν αυτή η θύελλα θα σαρώνει το σπιτικό του (αλλά για αυτό σε νέα ανάρτηση).
Υποσημειώσεις
1. Για περισσότερες πληροφορίες στο θέμα αυτό βλ. Δημήτρης Πλάντζος, "Κλασσικιστές χωρίς έθνος", The Athens Review of books, Σεπτέμβριος 2011, σελ. 27-30.
2. Διάβασα αυτές τις μέρες, για εκπαιδευτικούς λόγους, ένα άρθρο του Καψωμένου που μιλάει για τις αρχές του ελληνικού πολιτισμού οι οποίες πάνω κάτω περιστρέφονται γύρω από τη σχέση φύσης-κοινωνίας/πολιτισμού, ταύτιση κάλλους-αγαθού, σύνθεση (θα λεγα ραμφιωτικά μιλώντας αντίθεση) ορθολογισμού-μυστικισμού, διάκριση νόμιμου-δίκαιου, υπέρβαση αντίθεσης ατόμου-κοινωνίας. Περισσότερα στο Ερατοσθένης Καψωμένος, "Λογοτεχνία, πολιτισμικές αξίες και εθνική ταυτότητα", στο Ελληνικό Σχολείο και πολιτισμός, Αθήνα: Child Services, 2001, σελ.143-148.
