Κείμενο στον Επίλογο 2014
Η αβάσταχτη γοητεία της ελληνικής
απροσδιοριστίας
Κρίση μορφής και ελληνικός
κινηματογράφος στον 21ο αιώνα
Στο κείμενο αυτό θα παρουσιαστούν οι προκλήσεις
του ελληνικού κινηματογράφου στον 21ο αιώνα ως προς τη σχέση του με
το Κέντρο (είτε αυτό λέγεται τα σημαντικότερα φεστιβάλ της Ευρώπης, είτε
παράδοση και κατακτήσεις της μορφής του 20ου αιώνα) και η θεωρητική
πρόσληψή του στην Ελλάδα μέσα από το κριτήριο του αντιδανείου (της βράβευσης
πρώτα στα κύρια Φεστιβάλ και της (επανα)εισαγωγής στην ελληνική κινηματογραφία
με πρόσημο εξ ορισμού θετικό).
Διευκρίνιση πρώτη:
Η κριτική και η θεωρία έρχονται δεύτερες ή συμβαδίζουν, ποτέ όμως πρώτες από το
ζωντανό καλλιτεχνικό έργο. Από αυτό ποτίζονται, και σε αυτό ρίχνουν τη σπορά
τους.[1]
Επομένως στην παρουσίαση αυτή πρώτα μια σύντομη αναγκαστική παρουσίαση της
κατάστασης στην έβδομη τέχνη.
Διευκρίνιση δεύτερη
για τον τίτλο: Ελληνική κριτική κινηματογράφου υπάρχει, έστω και λειψή. Και η
ερώτηση: Υπάρχει ελληνική θεωρία για
τον κινηματογράφο;
Διευκρίνιση τρίτη,
πλατιάζουσα, μαζί με την απορηματική διατύπωσή της: Η ελληνική ταυτότητα και
γενικότερα η ευρωπαϊκή ταλανίζεται από το χαμένο κέντρο κατά πώς περιέγραφε ο
Λορεντζάτος στην ομότιτλη μελέτη του[2]
για τα τριάντα χρόνια της παρουσίας του Σεφέρη στα ελληνικά γράμματα το 1961. Ο
Λορεντζάτος στο κείμενό του αυτό «Το χαμένο κέντρο» μιλούσε για μια κρίση
ποιητική, κρίση μορφική, κρίση πνευματική για την οποία ο Σεφέρης από το
μετερίζι της ποίησης και της λογοτεχνίας άρθρωσε μια πρόταση ελληνική και
διατύπωσε μια πνευματικότητα ταυτόχρονα οικουμενική. Και εκεί, προς το τέλος
του δοκιμίου, που οι αναφορές σε πατερικά κείμενα πυκνώνουν και συνάμα το
αδυνατίζουν, έρχεται μετά από μια γενιά ο Ράμφος να τα μελετήσει και να
υποστηρίξει την επίδραση της καθ’ημάς Ανατολής, να μιλήσει για την ελληνική
κρίση εξ αιτίας αυτής της πατερικής παράδοσης, και να αποκαλύψει την ελληνική
αίσθηση του χρόνου ως μιας διαρκούς αιωνιότητας ως πρωταίτιας για την αγκύλωση
του Έλληνα ταυτόχρονα σε ένα διηνηκές παρόν και σε μια διαρκή αιωνιότητα. Δεν
είναι τυχαίο ότι στην καρδιά μιας εμβληματικής ταινίας του 20ου
αιώνα, Μια μέρα και μια αιωνιότητα
(1998, σκην.: Θ. Αγγελόπουλος, φωτό 1), ενυπάρχει
αυτό ακριβώς, η ελληνική αίσθηση της αιώνιας στατικότητας.
Φαίνεται ότι πια
αυτή η έλλειψη κέντρου, η ενσκήψασα κρίση, για την οποία ο Λορεντζάτος μιλούσε
ήδη σαν ένας Τειρισίας από τη δεκαετία του 1960 να έχει κυκλώσει την ελληνική
συνείδηση και να αναδύεται με ένα σπαραγμό το ερώτημα: Από πού να/θα πιαστεί η
ελληνική ψυχή; Θα βρεθεί ποτέ αυτό το χαμένο κέντρο, το θεάσθαι, η θέαση και η
θεώρηση, που θα δώσει και τα κριτικά εργαλεία αντιμετώπισης; Με άλλα λόγια
υπήρξε ή θα υπάρξει ποτέ μια ελληνική ματιά, και σε ό,τι αφορά την παρούσα
εργασία, στον κινηματογράφο και στην κριτική θεώρησή του;
