Τύχη αγαθή τό φερε να συναντήσω τον Φρίξο Ηλιάδη το καλοκαίρι του 2007, όταν εκπονούσα το διδακτορικό στη Μυτιλήνη. Το σπίτι που έμενε δεν απείχε παρά ένα το πολύ χιλιόμετρο από εκεί που διέμεινα στη λουτρόπολη των Θερμών. Όταν πήγα να τον συναντήσω, το σπίτι του αποκαλύφθηκε πίσω από το φράχτη του. Σκιερό, δίπατο πέτρινο (αν θυμάμαι καλά) και δροσερό.
Ήθελα να τον συναντήσω γιατί μία σκέψη του στο βιβλίο Ελληνικός κινηματογράφος με εξίταρε. Εκεί υποστηρίζει ότι ο ελληνικός κινηματογράφος μιμείται ξένα πρότυπα και
«[...] ο λόγος για τον οποίον επικρατεί αυτή η κατάστασις, ανάγεται ίσως στο γεγονός ότι ο Κινηματογράφος δεν προσείλκυσε την διανοούμενη τάξι της χώρας μας, όπως συνέβη αλλού. Αφέθηκε ευθύς εξαρχής σε χέρια αδαών. Φυσικά, μιλάμε πάντα για το σύνολο. Οι εξαιρέσεις δεν έλειψαν, μα ήταν ελάχιστες, ενώ οι ανάγκες αύξαιναν κάθε μέρα. Σήμερα ελάχιστοι διανοούμενοι απασχολούνται με τον κινηματογράφο, ενώ το πλείστον των σεναριογράφων διαθέτει μόλις στοιχειώδη μόρφωσι δημοτικού». Φρίξος Ηλιάδης, Ελληνικός Κινηματογράφος 1906-1960, Αθήνα: Φαντασία, 1960, σελ. 123
Πήγα στο σπίτι του με αυτήν τη σκέψη στο μυαλό μου. Δεκτικός, ακόμη κραταιός και κινητικός. Μιλήσαμε για τον ελληνικό κινηματογράφο. Παρακολουθούσε το Φεστιβάλ Θεσ/νικης κάθε χρόνο, γιατί ήταν αυτό που τον ενδιέφερε. Στο 50ό μάλιστα ήταν και τιμώμενο πρόσωπο, αφού πρέπει να είναι κανείς αειθαλής και χαλκέντερος να βλέπει ταινίες. Περιδιάβηκα στη βιβλιοθήκη του. Προσπάθησα να τον πείσω να την δωρίσει στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Νομίζω ότι σκόνταψε στο τίμημα.
Προσπάθησα να τον πείσω επίσης να ξανατυπώσει το βιβλίο του που εκδόθηκε σε συνέχειες από το περιοδικό Φαντασία στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Νομίζω ότι και στις δύο περιπτώσεις δεν ήμουν πειστικός. Και στις δύο περιπτώσεις η πορεία ενός ανθρώπου που έχει γευτεί τις απογοητεύσεις, τη μιζέρια και τη μικρότητα της ελληνικής δημοσιογραφικής και όχι μόνον πιάτσας ήταν πράγματα που με υπερβαίνανε.
Ωστόσο θέλω να ξαναγυρίσω στο βιβλίο του που είναι ιστορικό για μια σειρά από λόγους. Στο βιβλίο αυτό η ελληνική φιλμολογία χρωστάει την πρώτη περιοδολόγηση που βασίζεται σε αυστηρά δημοσιογραφικά κριτήρια. Η ενιαύσια περιοδολόγηση κληρονομήθηκε αργότερα στις κατοπινές "ιστοριογραφικές" προσπάθειες της ελληνικής φιλμογραφίας (βλ. τα βιβλία των Σολδάτου, Μικελίδη, Ρούβα, Σταθακόπουλου). Στο βιβλίο του αυτό επίσης ο Ηλιάδης γίνεται μια ζώσα γέφυρα ανάμεσα στους πρώτους πιονέρους του ελληνικού κινηματογράφου και στην εποχή του. Την εποχή συγγραφής του βιβλίου πολλοί προπολεμικοί ηθοποιοί και σκηνοθέτες ήταν εν ζωή, για αυτό και μας δίνει ένα σωρό πληροφορίες που πάντα χρήσιμο ρόλο παίζουν, όταν σκεφτεί κανείς την έλλειψη ανάλογων εγχειριδίων.
Στον Ηλιάδη επίσης χρωστάμε το πρώτο ελληνικό μιούζικαλ, πράγμα το οποίο δεν αναφέρεται στην πιο εξειδικευμένη μελέτη που διαθέτουμε στην Ελληνικά (Λυδία Παπαδημητρίου, Το ελληνικό κινηματογραφικό μιούζικαλ, Αθήνα: Παπαζήσης, 2009).
Τοποθετημένος στη δεξιά ιδεολογία και γράφοντας σε έντυπα που βρίσκονταν κατά το μάλλον ή ήττον κοντά σε μια τέτοια ιδεολογία, όπως ο Ελληνικός Κόσμος, ο Ηλιάδης μου έδωσε την αίσθηση ενός ανθρώπου που ερχόμενος σε επαφή με την Ιστορία, μπορεί κανείς και να τσουρουφλιστεί. Και από ένα τέτοιο κάψιμο, νομίζω κανείς ποτέ δεν μπορεί να απαλλαγεί, όπως ακριβώς γίνεται κάθε φορά με σημαδιακά γεγονότα στη ζωή ενός τόπου και ενός ανθρώπου.
Βλ. εφημερίδα Εμπρός
http://www.emprosnet.gr/ArtAndEntertainment/theater/?EntityID=f45ac7a3-c6cc-4205-a017-6508c0c29321
